A Great Blog

WKO vereist beter bouwproces: do's-and-don'ts warmtepompen utiliteitsbouw

2012-05-10T05:03:00.003-07:00

In de utiliteitsbouw wordt warmtekoudeopslag (WKO) steeds vaker toegepast als een kosteneffectieve techniek om te voldoen aan hoge energie-eisen. Voor een goede toepassing ervan in het echter van belang dat partijen in de bouw nauwer met elkaar samenwerken en voldoen aan hoge kwaliteitseisen. Dat zeggen deskundigen in de Werkgroep Warmtepompen van het Lente-akkoord. Zij hebben een factsheet uitgebracht met een aantal do’s-and-don’ts.

Hoewel er sinds 2008 aanzienlijk minder wordt gebouwd, wordt er jaarlijks niet minder WKO-vermogen geïnstalleerd. In nieuwe kantoren wordt het tegenwoordig in 20 tot 30 procent van de gevallen toegepast. Dat schetst de populariteit van deze techniek. Het heeft een duidelijk imago van duurzaamheid en veel vastgoedpartijen zien WKO als enige manier om de verhuurbaarheid van gebouwen voor de toekomst veilig te stellen. Maar er liggen risico’s op de loer als opdrachtgevers te snel in de richting van een oplossing duwen en ontwikkelaars de toepassing van WKO niet goed genoeg verankeren in hun totale bouwproces.

Keten

De Werkgroep Warmtepompen heeft op verzoek van het Lente-akkoord geïnventariseerd welke risico’s er zijn en hoe ontwikkelaars die kunnen vermijden. Een WKO-systeem is een totaalconcept, schrijft de werkgroep. Alle onderdelen van dat concept hangen als in een keten met elkaar samen. Die keten is zo sterk is als de zwakste schakel. Daardoor hebben alle partijen in het bouwproces ermee te maken. Succesvolle toepassing is mogelijk door een WKO-systeem integraal mee te nemen bij ontwerp, aanbesteding, tijdens de uitvoering, bij oplevering en in de gebruiksfase. In de factsheet geeft de werkgroep per fase van het bouwproces essentiële tips die bijdragen aan een zorgvuldige toepassing. Op grond van ervaringen in het verleden zijn ook de valkuilen beschreven die een bouwondernemer onderweg kan tegenkomen. Wie in alle fasen van het proces de toepassing goed verankert, kan mooie, energiezuinige projecten realiseren en de eindgebruiker uiteindelijk een goede dienst bewijzen.

Kwaliteit

“Na een goede gebouwschil is WKO vaak een uitstekende techniek om het energiegebruik in utiliteitsgebouwen te beperken”, zegt Claudia Bouwens, programmaleider van het Lente-akkoord, “maar je doet het er niet zomaar even bij. Succesvolle toepassing vereist een beter bouwproces: meer geïntegreerd en meer gericht op kwaliteit.” Het Lente-akkoord heeft als doelstelling vijftig procent energiebesparing in de nieuwbouw te bereiken in 2015. Aedes, Bouwend Nederland, NEPROM en NVB hebben zich aan die doelstelling gecommitteerd. De toepassing van warmtepompen, al dan niet met WKO is belangrijk om die doelstelling te bereiken. Daarom hebben de partijen van het Lente-akkoord een werkgroep ingesteld met installateurs, adviesbureaus en ontwikkelaars, en hen gevraagd om de do’s-and-don’ts in kaart te brengen. In november 2011 verscheen een factsheet over toepassing in de woningbouw. Nu is een factsheet klaar over de toepassing in de utiliteitsbouw. De factsheet is bedoeld voor opdrachtgevers, ontwikkelaars, ontwerpers, bouwbedrijven en installateurs.

Nieuwe faillissementsgolf in de bouw

2012-05-09T14:15:00.002-07:00

In de bouwnijverheid is het aantal faillissementen in de eerste vier maanden van 2012 explosief gestegen. Dit blijkt uit cijfers die faillissementsdossier.nl vandaag heeft gepubliceerd.

Ook het totale aantal bedrijven dat bankroet ging, blijft toenemen. In totaal gingen in de eerste vier maanden van dit jaar 4068 bedrijven failliet. Dat is een groei met 20 procent ten opzichte van de eerste vier maanden van 2011.

De bouw stak daar met een stijging van 37 procent tot 676 faillissementen flink bovenuit. In april gingen binnen deze sector maar liefst 180 bedrijven over de kop. Dat is een toename van 78 procent ten opzichte van april 2011 en een dieptepunt in de afgelopen twee jaar. In 2011 leek de bouw zich nog enigszins te herstellen; 494 bedrijven legden het loodje tegen 568 in 2010.

Aanhouden crisis funest
Volgens Bouwend Nederland houdt de faillissementsgolf vooral verband met de lange duur van de crisis. “In de bouw heb je veel familiebedrijven. Die kunnen het lang uitzingen met eigen kapitaal. Maar als de orders telkens uitblijven, houdt het een keer op. Bij banken hoeven ze momenteel ook niet aan te kloppen”, weet woordvoerder Pim Nusselder van de branchevereniging.

Binnen de bouw wordt fel geconcurreerd op de prijs. Dat gaat ten koste van de winstmarges. Die zijn flinterdun, dikwijls wordt zelfs geld toegelegd. Vooral de woning- en de utiliteitsbouw gaan hieronder gebukt. Mede door veel achterstallig onderhoud ontspringen met name de grotere aannemers in de weg- en waterbouw vooralsnog de dans.

Adviseurs meegezogen
De malaise in de bouw hangt samen met de onzekerheid op de hypotheekmarkt. Daardoor kijken veel potentiële kopers de kat uit de boom. Ook makelaars, hypotheekbemiddelaars en andere financiële advieskantoren ervaren dit aan den lijve. In de eerste vier maanden van 2012 steeg het aantal huizenverkopers en financiële adviseurs dat failliet ging met ruim de helft tot 669.

Witte raaf blijft de horeca. Deze sector, die vorig jaar een recordaantal bedrijven bankroet zag gaan, beperkte het aantal faillissementen in de periode januari tot en met april ten opzichte van de overeenkomstige periode in 2011 met 23 procent tot 167.

Op provinciaal niveau gingen vooral in Gelderland en Utrecht aanzienlijk meer bedrijven op de fles.

Subsidie aardwarmte ingetrokken

2012-05-09T14:10:00.002-07:00

09 MEI 2012

Gedeputeerde Staten van Drenthe trekken een subsidie in die aan een geothermie-bedrijf was verstrekt.

Het gaat om een bedrag van 116.000 euro die was verstrekt aan het bedrijf Geothermie Nederland (GTN). De bedoeling was dat het bedrijf uiterlijk in 2011 restwarmte uit een nieuw te bouwen geothermiecentrale zou gaan leveren aan tuinders in Zuidoost-Drenthe. Dit kwam echter niet van de grond. Het bedrijf heeft nog de tijd gekregen om de activiteiten op te starten, maar dit is niet gebeurd. Daarom trekt de provincie de subsidie in.

Tuinders uit Erica worden volgens RTV Drenthe niet benadeeld. Volgens woordvoerder Cees Ruhé van de tuinders verandert het GS-besluit niets aan hun plannen voor aardwarmte, want de tuinders werken niet samen met het bedrijf Geothermie Nederland.

Provincie Fryslân gaat gebruik aardwarmte stimuleren en reguleren

2012-05-09T14:04:00.004-07:00

LEEUWARDEN, 9 mei 2012 - De provincie Fryslân en gemeenten gaan de aanleg van aardwarmtesystemen begeleiden. Hiervoor komt een Algemene Maatregel van Bestuur. Dit is nodig omdat er vrijwel geen toezicht is op de aanleg van deze systemen.

Met aardwarmte wordt gebruik gemaakt van de temperatuur van het grondwater en de bodem. Door de vastgestelde maatregelen worden grondwater, bodem en omgeving beschermd. Op de markt zijn momenteel niet alleen professionele bedrijven maar ook minder deskundige installateurs en boorbedrijven actief.
Certificering en protocol
Er komt een certificering van bedrijven en er is inmiddels een protocol voor het boren van bronnen. Zo voorkomen de provincie en gemeenten dat natuurlijke bodemlagen onkundig worden doorboord. Systemen worden soms vlak naast elkaar aangelegd zonder dat de initiatiefnemers van elkaar weten. Sommige systemen worden schoongemaakt met schadelijke stoffen die uit het systeem kunnen lekken. En zo zijn er meer bedreigingen die op dit moment onvoldoende worden afgeschermd.

Friese acties
In de beleidsnotitie worden specifieke Friese acties aangekondigd, die voortborduren op de landelijke activiteiten. De belangrijkste actie is het opzetten van een brede voorlichting. De provincie gaat gemeenten benaderen om intensief samen te werken. Vooral om samen alle aanwezige systemen in de bodem te kunnen inventariseren en registreren. Daarbij zijn installateurs en boorbedrijven belangrijke doelgroepen. Verder wordt met gemeenten overlegd waar zogenaamde masterplannen kunnen worden opgesteld. Hierbij wordt vooraf gekeken hoeveel energie in de bodem zit en hoe dit het meest efficiënt wordt benut.

Terugdringen van fossiele brandstoffen
Tegenwoordig worden steeds meer huizen, kantoren en kassen verwarmd door aardwarmte. Gedeputeerde Tineke Schokker: "Deze systemen dringen het verbruik van fossiele brandstoffen terug. Dit wil de provincie Fryslân zoveel mogelijk stimuleren. Het Rijk en de provincie werken samen om het gebruik van deze systemen te bevorderen. Hierbij hoort een passende regelgeving."

Minister Schultz: oude wko-systemen gewoon begraven

2012-04-18T01:17:00.001-07:00

Den Haag - Oude Wko-systemen mogen ook in de toekomst gewoon begraven worden. Dat laat minister Schultz de Tweede Kamer weten.

Op aandringen van het CDA die zich zorgen maakt over de ondergrond liet Schultz uitvogelen wat er gebeurt met versleten wko-systemen. Ze raadpleegde de Nederlandse Vereniging van Ondergrondse Energiesystemen. Die geeft aan dat de huidige methode, het opvullen met klei een prima oplossing is.

De minister constateert op basis van het advies dat de methode ‘zand erover’ nu adequaat is geregeld in het Ontwerpbesluit bodemenergiesystemen. Het CDA legt zich daar waarschijnlijk bij neer.

Update boringen aardwarmte

2012-03-20T10:34:00.002-07:00

Bij Green Well Westland is eind vorige week een start gemaakt met de tweede boring. Wijnen Square Crops is begonnen met de opbouw van de boortoren. Op de site van het Platform Geothermie is een overzicht te vinden van de stand van zaken bij de negen lopende aardwarmteprojecten. Zie Platform Geothermie >

Vast gelopen

Bij aardwarmteproject Green Well Westland is bij de eerste boring vertraging opgetreden doordat de filterbuizen vlak voor het eind vast liepen. Dit had te maken met het te vroeg uitzetten van de zogenaamde ‘swell packers’, aldus het Vakblad Bloemisterij. Deze swell packers moeten op de uiteindelijke diepte ondiepere stroming langs de filters voorkomen om zo het heetste water te krijgen.

De tweede boring moet volgens de woordvoerder van Green Well Westland Jos Scheffers met een maand gereed zijn. Er zal dan een diepte zijn bereikt van ruim 2.800 meter. Uit de eerste put kon water worden opgepompt van zo’n 85°C. Hij is daarover tevreden. Ook is hij te spreken over het debiet van circa 140 m3 per uur.

Dertig aardwarmte-aanvragen op 1e dag van SDE+

2012-03-19T09:11:00.003-07:00

Op de eerste dag van de opening van de regeling Stimulering Duurzame Energie (SDE+) zijn er in totaal 489 aanvragen ingediend, waarvan 140 voor duurzame warmte, waarvan weer 30 voor geothermie projecten. In 2012 is de nieuwe categorie 'duurzame warmte' toegevoegd. Voorheen was de SDE gericht op hernieuwbare elektriciteit en biogas.

Alhoewel er natuurlijk nog projecten zullen afvallen, betekent dit een forse stimulans voor de ontwikkeling van diepe geothermie. Toekenning van de SDE+ aanvragen impliceert, dat er binnen een jaar opdracht gegeven moet worden voor de boring.

bron: Platform Geothermie, 17/03/12

Doorzichtige wand vangt warmte op

2012-03-19T01:50:00.002-07:00

Op de wereldtuinbouwtentoonstelling Floriade kunnen bezoekers vanaf 5 april kennis maken met de Smart Skin. Deze doorzichtige wand van polycarbonaat, die zijn primeur heeft in het Rijkspaviljoen ‘My Green World’, werkt als een speciale warmtewisselaar.

De buisjes met water die door het materiaal heen lopen, werken in de zomer als zonnecollector en slaan de geoogste warmte op onder het gebouw. In de winter is deze warmte te gebruiken om het gebouw te verwarmen. ‘De Smart Skin voedt de warmte- en koudeopslag van het gebouw; zo krijg je een vrij simpele manier om de seizoenen te overbruggen’, stelt Peter Oei, programmadirecteur stichting innovatie glastuinbouw Nederland bij InnovatieNetwerk.

Het concept op zich is niet nieuw. In 2008 patenteerde InnovatieNetwerk, een initiatief van het ministerie Economie, Landbouw en Innovatie (EL&I), deze warmtewisselaar-wand die toen nog uit glas bestond. Oei: ‘Met glas bleek de kostprijs te hoog. We hebben ons oorspronkelijke plan gewijzigd en zijn overgestapt naar polycarbonaat.’ Het systeem kwam ook pas dit jaar op de markt. Rodeca, leverancier van de Smart Skin, toonde de wand in januari op de gevelbeurs.

De Smart Skin isoleert een gebouw niet, maar blokkeert de warmtestroom. Doordat de wand een bepaalde temperatuur heeft, verliest het gebouw minder warmte. Oei: ‘Daarnaast verwarmt het natuurlijk ook. Je kan het zien als een soort vloerverwarming, maar dan in de wand.’ Door de Smart Skin als binnengevel te gebruiken, is het ook mogelijk om verschillende klimaatzones te creëren.

Bouw Enexis-kantoor Zwolle gestart

2012-03-15T02:23:00.000-07:00

Netbeheerder Enexis is begonnen met de bouw van een nieuw duurzaam Regiokantoor in Zwolle. Het gebouw biedt plaats aan ruim 200 medewerkers die nu in bestaande panden op het terrein werkzaam zijn. De gevels van het gebouw worden gemaakt van composiet. Deze zijn in hun vorm zonwerend en voorkomen dat het extreem goed geïsoleerde gebouw teveel opwarmt door directe zoninstraling.

Duurzaamheid centraal
De bouw van het energieneutrale Regiokantoor in Zwolle, dat in december van dit jaar klaar zal zijn, is een volgende stap in het nieuwe huisvestingsbeleid van Enexis, waarin duurzaamheid centraal staat. Het initiatief is onderdeel van Enexis Duurzaam, naast duurzame netwerken en inzicht in energieverbruik een van de focusgebieden waarmee Enexis de energietransitie stimuleert.

Groene long
Een van de opvallende gedeelten in het nieuwe Regiokantoor van Enexis is het centrale atrium. Dit zal, met een getemperd buitenklimaat waaruit verse ventilatielucht wordt getrokken, gaan werken als een groene ‘long’. In de winter werkt deze ‘long’ als een wintertuin, terwijl in de zomer het glasdak open kan en het een binnentuin wordt. De planten in de groene ‘long’ zuiveren het fijnstof uit de ventilatielucht. Door het relatief grote dakvlak van de bedrijfshal (het atrium) kan voldoende energie op het dak worden opgewekt door PV-cellen. In combinatie met een Warmte Koude Opslag (WKO) zorgt dit ervoor dat gesproken kan worden van een daadwerkelijk energieneutraal gebouw.

Twee nieuwe regiokantoren
Naast het regiokantoor in Zwolle, werkt Enexis momenteel ook aan de realisatie van twee nieuwe regiokantoren in Maastricht en Venlo, die beiden dit jaar klaar zullen zijn. Ook is begonnen met de voorbereidingen voor de revitalisatie van een bovenregionaal kantoor in Zwolle.

Energieleverende woning voor 100.000 euro

2012-03-15T01:24:00.002-07:00

VolkerWessels heeft een woning ontwikkeld die volledig duurzaam is, eigen energie levert en niet meer dan honderdduizend euro kost.

Deze woning is gebaseerd op het al zeer duurzame PlusWonen-concept, dat ten minste 10 % beter presteert dan de voorgeschreven EPCnorm. Uiteraard kan ook een woning met EPC 0,4 of 0 worden geleverd. Een energieleverende woning is dan nog maar een kleine stap, en dat voor minder dan €100.000,-.

Driestappenplan
Om te komen tot een energieleverende woning, is gekozen voor het Trias Energetica principe. Het gaat dan om een driestappenplan bedoeld voor bedrijven, consumenten en overheden om klimaatneutraal te worden.

De PlusWoning heeft een uitstekende isolatie, gecombineerd met een perfecte luchtdichtheid: de basis voor beperking van verlies van energie. Daarnaast wordt een efficiënt installatiesysteem toegepast om de energievraag te reduceren. Denk daarbij aan hergebruik van warm douchewater of hergebruik van de warmte uit de ventilatielucht voor het verwarmen van een woning.

Zonnepanelen
De energieleverende PlusWoning is voorzien van warmte koude opslag (WKO) en een zonneboiler. Energie die nodig is om de gebouwgebonden en huishoudelijke apparaten te gebruiken, wordt geleverd door zonnepanelen (PV-cellen).

Het PlusWonen-concept van VolkerWessels gaat verder dan alleen het gebouw; ook de bewoner wordt verduurzaamd. Alle eigenaren van Pluswoningen krijgen van een energieconsulent uitleg hoe zo bewust mogelijk met energie om te gaan. Zo kunnen bewoners een eigen bijdrage aan een beter milieu leveren en geld besparen.

Hiermee geeft VolkerWessels nu al concreet invulling aan het behalen van de ambitie van de overheid om in 2020 energieneutrale woningbouw te realiseren.

PlusWonen
PlusWonen is een duurzaam concept dat een betaalbaar en flexibele oplossing biedt op elke huisvestingsvraag. Met PlusWonen kunnen appartementen, rijtjeswoningen, twee-onder-één-kapwoningen en vrijstaande woningen worden gebouwd.

Hierbij heeft de opdrachtgever en de eindgebruiker nog tal van mogelijkheden om de woning naar eigen wens vorm te geven. Zo kun je een eigen aanbouw kiezen, maar ook zelf de energiezuinigheid van de woning bepalen.

Voor meer informatie, zie de website

KNMI neemt nieuwe supercomputer in gebruik

2012-03-13T05:42:00.003-07:00

Computercentrum werkt met koude- en warmteopslag

Tegelijk met de nieuwe super neemt het KNMI vrijdag zijn vernieuwde computercentrum in gebruik. Bij het ontwerp is veel aandacht besteed aan duurzaamheid en energieverbruik. Het KNMI heeft gekozen voor een combinatie van warmte- en koudeopslag in de bodem in combinatie met vrije koeling op het dak van het instituut.

In de winter zorgt een luchtkoelingssysteem op het dak voor koeling van het computercentrum en van grondwater, dat ondergronds wordt opgeslagen. In de zomer wordt dat grondwater gebruikt om het rekencentrum te koelen en wordt het daarna opgewarmd weer in de bodem opgeslagen.

Geen kernafval, maar misschien CO2 in de bodem

2012-03-13T00:27:00.004-07:00

De Provincie Groningen wil kijken wat wel en wat niet onder de grond opgeborgen mag worden. Als eerste stap heeft het dagelijks bestuur, Gedeputeerde Staten (GS), een zogenoemde Strategische Agenda vastgesteld. Deze Strategische Agenda maakt deel uit van de plannen om te komen tot de Structuurvisie Ondergrond.
In deze agenda “legt de provincie Groningen in grote lijnen het kader vast voor de activiteiten in de ondergrond en de ambities die ze heeft met (…) het gebruik van de ondergrond.”
Een structuurvisie geeft provincies “de mogelijkheid om voor haar eigen grondgebied, of delen hiervan, een goede, duurzame ruimtelijke ordening te bereiken.” Op kaarten komt te staan wat waar plaats mag vinden.

Wat wel mag van de provincie: opslag van aardgas
“We willen stimuleren dat er bewust wordt omgegaan met de winning van aardgas als schonere bron van fossiele energie.”
“We willen geen zoutwinning in ondiepe zoutkoepels vanwege mogelijke schade aan landschap, natuur, drinkwater en vanwege de kans op verzakkingen.”
“We willen de toepassing van warmte-koude-opslag (WKO) stimuleren als goede methode voor duurzame energiewinning.
“We stimuleren de opslag van groen gas, aardgas, stikstof en perslucht in zoutcavernes.”
“We willen bij het creëren van ondergrondse opslagruimte in een zoutcaverne stimuleren dat het gewonnen zout nuttig gebruikt wordt.”
“We staan in principe welwillend tegenover de opslag van aardgas in lege gasvelden, omdat dit een bijdrage levert aan de leveringszekerheid van aardgas.”

Elk gebouw is een potentiële energiecentrale.

2012-03-07T05:38:00.002-08:00

Gebouwen zijn verantwoordelijk voor maar liefst 40% van het totale energiegebruik in Nederland.

Daarmee zijn zij een belangrijk deel van het energie- en klimaatprobleem, maar óók van de oplossing. Want elk gebouw is een potentiële energiecentrale. Elk gebouw is in staat om meer energie op te wekken dan te gebruiken. Wat houdt ons tegen?

Energie-opwekkers
De uitdaging is om de huidige ‘energiegebruikers’ om te zetten in ‘energie-opwekkers’. We weten inmiddels hoe we duurzame bronnen als zon, wind en aardwarmte kunnen gebruiken om energie op te wekken. Met de inzet van zonnepanelen, isolatie, windmolens, biomassa en warmte/koude-opslag installaties, kan er voldoende energie rondom een gebouw worden gemobiliseerd voor een comfortabel en toekomstbestendig gebouw.

Gebouwen hebben een oppervlakte waardoor ze optimaal gebruik kunnen maken van zonne-energie. Ze staan in contact met de aarde voor het toepassen van geothermische energie-oplossingen. Daarnaast zijn gebouwen geschikt voor het gebruik van windenergie. Ze kunnen zelfs onze elektrische auto’s voorzien van de benodigde energie.

Bovendien wordt de energieopwekking uit deze bronnen steeds goedkoper door de toenemende vraag ernaar. Gebouwen zijn daarom in potentie ideale energiecentrales.

Werner & Mertz
De fabriek van Werner & Mertz in Mainz, Duitsland, toont in de praktijk hoe een gebouw als energiecentrale kan functioneren. In dit gebouw van 9.000 m² wordt onder meer gebruik gemaakt van de aardkorst, het grondwater en zonne- en windenergie. De energie die het gebouw opwekt is voldoende voor een hoog comfortgehalte in het gebouw en levert voor vijf tot zes woningen extra energie op.

Reflectie
We steken veel tijd en energie in het omgaan met de effecten van de milieubelasting, waaronder de CO₂ uitstoot. Bijvoorbeeld in Nederland, waar we miljarden steken in drastische maatregelen om de benodigde waterkering te verzekeren. Daarnaast nemen grondstofhoeveelheden als steenkool, aardgas en uranium af.

De energiecentrales die we nu kennen, zullen straks niet meer bestaan. Tot die tijd doen we enorme investeringen in de noodzakelijke infrastructuur om de elders opgewekte energie op de plek van bestemming te krijgen. Hoeveel logischer is het om onze tijd en energie te stoppen in het ombouwen van een gebouw in een energiecentrale. Het levert een kostenbesparing op, de eigenaar is minder of niet afhankelijk van de energieleverancier en veelal neemt het comfort toe.

Energiecentrale
Een duurzame toekomst eist dat we anders gaan denken en actie ondernemen. Het gebouw van Werner & Mertz is nu nog een uitzondering, maar wat houdt u tegen om van uw gebouw een energiecentrale te maken?

Jörgen Waagenaar, algemeen directeur INNAX GEBOUW & OMGEVING, specialist in de verduurzaming van gebouwen.

Duurzame energie in nieuwe woonwijk Giessendam

2012-03-07T05:35:00.001-08:00

BAM Techniek-Energy Systems gaat een duurzame energievoorziening ontwikkelen, realiseren en exploiteren voor de nieuwe woonwijk De Blauwe Zoom in Hardinxveld-Giessendam. Deze overeenkomst sluit BAM 12 maart met de gemeente. De komende jaren moeten 650 woningen verrijzen in het plangebied De Blauwe Zoom.

Deze woningen worden op duurzame wijze verwarmd en gekoeld. BAM Techniek realiseert hiervoor een systeem, waarbij elke woning is voorzien van een energiezuinige warmtepomp, die is gekoppeld aan bodembronnen. Dit maakt een gasgestookte cv-ketel overbodig.

BAM Techniek exploiteert dit systeem veertig jaar. De exploitatieperiode gaat in zodra de eerste woning in het project is opgeleverd. De totale omzet voor BAM over de realisatie- en exploitatieperiode bedraagt ongeveer 36 miljoen euro. Hardinxveld-Giessendam denkt bij de ontwikkeling van De Blauwe Zoom 40 procent CO2-reductie te bereiken. De zogeheten Energieprestatie op Locatie (EPL) zal na realisatie minimaal uitkomen op 7,2. Bij het maximaal te behalen cijfer 10 is een wijk CO2-neutraal. Wanneer de procedure voorspoedig verloopt, kunnen de eerste woningen met warmte- en koudeopslag in de tweede helft van 2013 verrijzen.

Initiatiefnemers van de nieuwe wijk in Giessendam zijn gemeente Hardinxveld-Giessendam, aannemersbedrijf Gebroeders Blokland en Woningstichting Omnivera.

Rijksgebouwendienst draagt WKO-expertisetool over aan ISSO

2012-02-22T05:28:00.002-08:00

De Rijksgebouwendienst biedt marktpartijen de gelegenheid gebruik te maken van de WKO-expertisetool, een ontwerp - en beheerinstrument voor warmte en koude opslaginstallaties. Directeur Alex Vermeulen van de Rijksgebouwendienst tekent hiervoor vandaag een overdrachtsovereenkomst met ISSO, het kennisinstituut voor de installatiesector, vertegenwoordigd door directeur Rob van Bergen. Door dit instrument over te dragen aan ISSO stelt de Rijksgebouwendienst de markt in staat om op een genormeerde wijze de gevraagde kwaliteit te leveren en zo faalkosten in ontwerp, uitvoering en beheer te voorkomen. De WKO-expertisetool is een marktgedragen instrument met gestandaardiseerde WKO-concepten en monitoringseisen. Hiermee wordt de kwaliteit geborgd en vooral de kosten voor onderhoud en beheer van een warmte en koude opslaginstallatie verlaagd. De Rijksgebouwendienst heeft de WKO-expertisetool

Aangepast jutteren houdt WKO-bron in conditie

2012-02-22T03:24:00.001-08:00

Nijverdal - Bronnen voor onder meer WKO-systemen blijven open met een aangepaste jutterbehandeling. De methode die Q-Flow International uit Nijverdal daarvoor ontwikkelde bepaalt zelf wanneer de bron weer de maximale capaciteit heeft bereikt.Mede daardoor kan het herstel wat het bedrijf betreft nooit te lang duren en het resultaat dus ook niet averechts uitpakken. De methode van Q-Flow meet wat er tijdens het herstel gebeurt en zet deze waarden af tegen de gegevens van de bron. Met jutteren wordt het water in de bron zonadig onder druk gezet en weer losgelaten dat een verstopping van de bron loskomt.

Bouw wacht monsterlijk banenverlies

2012-02-22T03:23:00.003-08:00

Den Haag - De Zuid-Hollandse bouwsector wordt bedreigd door een “monsterlijk banenverlies”.

Dat zegt Niels Ruyter, regiomanager Randstad Zuid van Bouwend Nederland. Hij wijst op de nieuwste cijfers van het Economische Instituut voor de Bouw (EIB). Daaruit blijkt dat de bouwproductie in Zuid-Holland dit jaar met 10 procent zal krimpen.

“Ofwel: dit jaar moeten we rekenen op 665 miljoen euro minder omzet dan in het voorgaande jaar. Dit staat gelijk aan een verlies van 5500 banen”, aldus Ruyter, die de politiek oproept maatregelen te treffen.

WKO in duurzaam fietspad

2012-02-21T05:55:00.003-08:00

Ingenieursbureau Tauw heeft een concept ontwikkeld voor een duurzaam fietspad. In onderstaande schets zijn verschillende innovaties weergegeven die kunnen bijdragen aan de toekomstige realisatie van dit fietspad.

WKO om fietspad ijsvrij te houden(Copyright: Tauw)

Om te beginnen kunnen bouwbedrijven bij de aanleg van het fietspad, gebruik maken van duurzame materialen. Tauw denkt hierbij aan baggerspecie als fundering en gerecycled asfalt, die mogelijk bij een lagere temperatuur (70-100 graden Celsius) gelegd kan worden.

Om het fietspad te verlichten oppert het ingenieursbureau de toepassing van hun klimaatneutrale lichtmast, die zij in 2010 ontwikkelden. Deze lichtmast is gemaakt van ingezameld plastic en heeft een levensduur van 70 jaar. Verder toont de schets ook lichtmasten die werken op zonnecellen.

Voor het omlaag brengen van de hoeveelheid lichtenergie is het mogelijk om reflecterend asfalt toe te passen. Hiermee kunnen gemeentes tot 50% besparen op lichtenergie terwijl het lichteffect gelijk blijft. Een andere optie is het gebruik van geleide verlichting die de route markeert. Wel kan dit ten koste gaan van het veiligheidsgevoel, doordat het zicht op lange afstand afneemt.

Ook voor het begaanbaar houden van fietspaden in de winter, biedt Tauw een oplossing. Zij komen met een voorstel voor het toepassen van Warmte Koude Opslag (WKO). Door warmte in de zomer op te slaan kan die in de winter de weg ijsvrij maken en houden. Bijkomend voordeel is dat het asfalt in de zomer gekoeld wordt, waardoor het bitumen in het asfalt hun verwekingspunt niet bereiken en het asfalt gespaard blijft.

Verschillende partijen hebben belangstelling getoond voor deze duurzame innovaties. Tauw heeft inmiddels, in opdracht van de gemeente Zutphen, bekeken welke duurzame innovaties mogelijk zijn voor het bedrijventerrein De Mars. Verder wil de Fietsersbond het concept van Tauw integreren in een ‘green deal’ met het Rijk, het bedrijfsleven en belangenorganisaties.

Conceptschets duurzaam fietspad (Copyright: Tauw)

Bijvangst leidt tot strikt beleid bij behandeling vergunningaanvragen aardwarmte

2012-02-20T07:33:00.001-08:00

Het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) heeft een brief gestuurd aan bedrijven die boren naar aardwarmte. In de brief wordt gewezen op de eisen die gelden voor het winnen van aardwarmte. De eisen betreffen vooral veiligheid en een blijvend toezicht van experts op de aardwarmtewinning. De aankondiging van 'strikt' beleid bij de behandeling van vergunningaanvragen is een direct gevolg van de bijvangstproblematiek bij de eerste projecten. De strenge eisen werken vertragend op de vergunningprocedure aldus Victor van Heekeren, voorzitter van het Platform Geothermie.

De risico's van boringen nemen toe wanneer niet alleen water, maar ook olie of gas omhoog komt. Het ministerie van EL&I merkt in de brief op dat dit 'vaker dan in eerste instantie verwacht' blijkt te zijn. Het is belangrijk dat voldoende kennis aanwezig is. Experts moeten de boorplannen goedkeuren en ook paraat zijn tijdens de winning van aardwarmte zelf.

Het ministerie vraagt bij de behandeling van aanvragen bijvoorbeeld monitoring van het winningsproces: "Hoe garandeert u beschikbaarheid van voldoende geschoold personeel?", zo wordt gevraagd. Voor een tuinder gaat dit niet zonder het inhuren van externe diensten. Het ministerie van EL&I stelt in de recente brief dat er 'geen nieuwe vergunningen meer worden verleend, voordat duidelijk is dat de aanvrager voldoet aan de genoemde eisen'.

Van Heekeren meldt op de hoogte te zijn van de strenge opstelling van het ministerie van EL&I. Hij is het daar mee eens, want veiligheid moet volgens hem voorop staan. Vooral waar het gaat om de eis dat, ook als de boorinstallatie weg is en de productie een feit is, experts achter de hand moeten zijn. "Het is een zware discussie", zegt Van Heekeren. "Aardwarmte is voor tuinders een eigen bron van energie, om minder afhankelijk te zijn."Dat zij 'NAM-achtige' partijen moeten inschakelen om aan die zelfstandige energiewinning te gaan doen, valt niet altijd lekker", aldus de voorzitter.

De discussie over de hoge veiligheidseisen en ook financiële draagkracht van initiatiefnemers zorgt volgens Van Heekeren voor wat vertraging in de behandeling van de tientallen vergunningaanvragen die er momenteel staan voor geothermie. Toch verwacht hij dat er meer dan tien partijen mee zullen doen in de naderende aanvraagronde voor SDE+-subsidie.

bron: Energiek2020, 20/02/12

Renovatie monumentaal pand The Bell in Amsterdam

2012-02-20T06:37:00.002-08:00

Woningcorporatie Stadgenoot heeft het voormalig 'Rijksgoederen Magazijn voor Kleeding en Uitrusting', dat nu bekendstaat als kantoorpand 'The Bell', duurzaam gerenoveerd van een G naar een A+ label.

Transformeren
In ons land zijn er slechts een handvol monumentale panden, die als energiezuinig te boek staan. Het Amsterdamse kantoorpand The Bell aan de Sarphatisstraat is er daar één van. Het project sluit aan bij de maatschappelijke opgave om leegstand van gebouwen tegen te gaan en vastgoed duurzaam te transformeren.

Maatregelen
Diverse duurzame maatregelen, zoals hoogwaardige dag- en gevelisolatie, HR++-glas en wko-opslag (monobron), inclusief energiedak, zijn toegepast. Ook heeft The Bell regelbare ventilatie met warmteterugwinning en energiezuinige verlichting. Het pand van 6.700 m² b.v.o. heeft naast de extreem energiezuinige status ook een flexibel en servicegericht verhuurconcept.

In het pand wordt aanwezigheidsdetectie gebruikt. Verder zijn architectuur en leefbaarheid met elkaar verbonden door comfort als uitgangspunt te nemen tijdens het ontwerp. Door de lichte ruimtes en hoge plafonds ontstaat er een prettig werkklimaat. De donkere gangen zijn omgevormd tot levendige, lichte straten die verbonden zijn via een imposant trappenhuis in het hart van het pand.

Bijzonder technisch detail is dat de koppen van de balken onder de verdiepingsvloeren verwarmd worden, dat zorgt voor minder energieverlies. Dit is een zeer innovatieve toepassing. Er is een energiedak op een historisch dak geplaatst.

Ketenintegratie
Ketenintegratie is het uitgangspunt geweest bij het ontwerp. Uitvoerende partijen zijn bijvoorbeeld heel vroeg betrokken bij de planuitwerking.

Verhuurconcept
Het verhuurconcept is gebaseerd op het verhuren van kleine units, van gemiddeld 25 m², met een contract dat per maand op te zeggen is. Ideaal voor startende en kleinschalige huurders en dat alles in een gebouw, dat voldoet aan de eisen van morgen. Huurders kunnen onder andere gebruik maken van de bemande receptie.

Er is een conciërge, er zijn vergaderruimtes te huur en een plek waar alle huurders bij elkaar kunnen komen, de social space. Ook de catering is via de centrale receptie te regelen. De naam van het gebouw slaat overigens terug op het hoge serviceniveau: men hoeft maar te bellen en het wordt geregeld.

Aardwarmteproject beslist over problemen filterbuizen

2012-02-17T07:00:00.000-08:00

Aardwarmteproject Green Well Westland neemt dezer dagen een beslissing over methoden om gerezen problemen met filterbuizen op te lossen. Of er komt een aanpassing van de bestaande situatie of er komt een nieuwe boring.

Het project in Honselersdijk kampt sinds zo’n anderhalve week met tegenslag, waaraan tot nu toe weinig ruchtbaarheid is gegeven. In de geboorde schacht zijn dieper dan zo’n 2.500 m filterbuizen muurvast komen te zitten waardoor ze nog niet hun eindplek bereikt hebben. Die buizen moeten dienen voor uitwisseling van het aardwarmte-water.

Beneden kijken met camera
Volgens woordvoerder Jos Scheffers van de bij het project betrokken kwekerij Zeurniet wordt nu met cameratechniek bekeken wat er beneden precies aan de hand is. Onbekend is wat de oorzaak is. Dit zou instorting kunnen zijn, wat overigens een niet onbekend fenomeen is in de boorwereld.

Mogelijk ’side track’-boring
Na analyse van de camerabeelden wordt in het weekend van zaterdag 18 en zondag 19 februari beslist hoe de problemen worden opgelost. Of er komt een aanpassing van de nu gebruikte filterbuizen in de bestaande boorschacht of er wordt een ’side track’ geboord waarin nieuwe filterbuizen komen.

De aanpassing kan betekenen dat de vastgelopen filterbuizen worden gelaten voor wat ze zijn. Op een niveau van 200 á 300 m hoger worden dan nieuwe buizen ingebracht. Maken van een side track zou een nieuwe boring van de laatste 500 á 600 m betekenen. Scheffers betreurt dat het project tot nu toe een vertraging van dik twee weken heeft opgelopen.

Vitens stort vier ton in noodfonds De Teuge

2012-02-09T05:39:00.001-08:00

ZUTPHEN - Waterbedrijf Vitens stort 400.000 euro in het noodfonds voor woonwijk De Teuge. Eerder al stopte de gemeente Zutphen 200.000 euro in het noodfonds waarmee de aanhoudende problemen met het systeem van warmte- en koude-opslag in de nieuwbouwwijk op De Hoven moeten worden opgelost.

"De problemen voor de bewoners duren nu al zo lang; daar moet een snelle oplossing voor komen", zegt Kim van Gameren, woordvoerder van Vitens. "Door 400.000 euro in het noodfonds te stoppen nemen we onze verantwoordelijkheid, wat overigens niets zegt over de schuldvraag.

Enschede krijgt warmte uit riool

2012-02-06T05:00:00.000-08:00

‘Het is smerig en het stinkt’, zegt uitvinder Urs Studer over rioolwater, ‘maar het is ook een ideale warmtebron.’

Rioolwater is er immers altijd, het stroomt en het is warm. De Zwitserse ingenieur bedacht daarom een systeem om warmte uit rioolwater te winnen. De basis is een warmtewisselaar die bestaat uit een betonnen goot met leidingen. De goot verkleint de doorsnede onderin een rioolbuis. Hierdoor stroomt het rioolwater altijd snel genoeg, ook bij een lage waterstand. Het kostte hem meer dan tien jaar om betonelementen te ontwerpen die robuust genoeg zijn om vijftig jaar – de levensduur van een riool – mee te gaan. Wereldwijd liggen nu zo’n vijftig zogenaamde riothermie-installaties in riolen; Nederland krijgt volgend jaar de eerste twee systemen.

De gemiddelde temperatuur waarmee water het riool in stroomt, is 23 graden Celsius, terwijl het riool zelf op een winterse dag een graad of zes is. De warmtewisselaar kan dit temperatuurverschil gebruiken om energie terug te winnen. Met warmtepompen is deze riothermie nuttig te gebruiken om huizen te verwarmen of van warm tapwater te voorzien. De energie kan ook worden gebruikt om gebouwen te koelen en om onbalans in een wko-systeem (warmte- en koudeopslag) te verminderen. Studers bedrijf Rabtherm in Zürich heeft wereldwijd zo’n vijftig systemen geleverd, waarvan een stuk of veertig in Zwitserland.

‘De stank viel mee’
‘Bij een modern, geïsoleerd huis verdwijnt dertig procent van de warmte door het rioolputje’, zegt ingenieur Harry de Brauw (31), adviseur bij ingenieursbureau Tauw. Niet alleen tijdens het douchen. ‘Vergeet de wasmachine en de spoelbak niet’, zegt hij. Voordat het toilet doorspoelt, heeft een huis het water in de spoelbak immers opgewarmd van een graad of tien tot kamertemperatuur. De Brauw is wel eens op zijn hurken door een grote rioolbuis in Dübendorf, een voorstad van Zurich, gewaad om een riothermiesysteem van dichtbij te bekijken. ‘De stank viel mee’, merkt hij op.

Om een efficiënte riothermiecentrale te bouwen, heb je zo’n vijfduizend huisaansluitingen nodig. Een centrale kan honderd huishoudens van warm tap- en verwarmingswater voorzien. Wanneer een warmtepomp de warmte gebruikt om water op te warmen tot zestig graden Celsius, is de Coefficient of Performance (COP), de verhouding tussen het elektriciteitsgebruik van de warmtepomp en de geleverde energie, 4. Wanneer een warmtepomp de temperatuur doet toenemen tot 35 graden voor vloerverwarming, is een COP van 6 haalbaar. De investering wordt in sommige gevallen in zes jaar terugverdiend met energiebesparing.

In Nederland bouwt energiebedrijf Eneco nu het eerste riothermiesysteem in de Afvalwaterzuiveringsinstallatie Harnaschpolder nabij Delft. De warmte zal worden gebruikt voor het verwarmen van woningen en andere gebouwen in de nieuwbouwwijk Harnaschpolder. De gemeente Enschede wil volgende jaar het riool tussen de stad en de rioolwaterzuivering, een leiding met een diameter van 2,2 m (de dikste van Nederland), voorzien van een riothermiesysteem. Tauw adviseert Kroondehly, de Nederlandse leverancier van de installatie van Rabtherm. Het riool, waarop tienduizenden Enschedeërs hun douche en toilet lozen, moet een appartementencomplex van 220 woningen van warmte gaan voorzien.

Duurzaam ExtraVerde opgeleverd

2012-02-06T04:09:00.001-08:00

Dura Vermeer Bouw Leidschendam heeft het duurzame kantoorgebouw ExtraVerde, in het Prins Alexanderkwartier in Den Haag-Ypenburg, aan projectontwikkelaar OVG opgeleverd.

Het gebouw, ter grootte van ruim 5.800 m², kenmerkt zich door een zeer duurzaam ontwerp waarbij de nieuwe Nederlandse beoordelingsmethode BREEAM leidend is geweest. Het gebouw kreeg in juni 2010 het allereerste BREEAM-NL Nieuwbouw ontwerpcertificaat met de score ?Excellent'. ExtraVerde heeft onder meer warmte- en koude opslag, een mossedum dak met vleermuisonderkomen en atrium, waterbesparende maatregelen voor de toiletvoorzieningen en slimme installaties met aanwezigheidsdetectie en daglichtregelingen. Het gebouw deelt de parkeergarage en de wko-bronnen met het naast gelegen kantoorgebouw van KPMG.

Dura Vermeer Bouw Leidschendam heeft tijdens de bouw ook het inbouwpakket aangenomen. Dit had directe impact op de cascowerkzaamheden en de planning. Door met alle betrokken partijen een strakke planning te hanteren, is uiteindelijk een mooi gebouw neergezet.

Ontwerp
Het kantoor is een ontwerp van architectenbureau Meyer en Van Schooten Architecten uit Amsterdam en tot stand gekomen in nauwe samenwerking met Gemeente Den Haag, Dura Vermeer Bouw Leidschendam en Fortis Bank Nederland Real Estate Finance.

Dimark Solar ‘broedt’ op integraal ‘energiedak’

2012-02-06T02:01:00.001-08:00

Het bedrijf Dimark Solar heeft het modulaire energiedak ontwikkeld. Dit is een multifunctionele kunststofmodule die dienst doet als dakbedekking, warmtecollector én drager voor pv-panelen. Het product moet – exclusief de PV-panelen – hetzelfde geprijsd worden als een traditionele dakpan.

Eind 2012 oplevering

Hein Enneking van Dimark Solar zegt hierover: “Eind 2012 willen we een werkende module hebben die gecertificeerd is en waarmee we de markt op kunnen”. De ontwikkeling van het product is deels mogelijk gemaakt door de SBIR-IPZ subsidieregeling van AgentschapNL. Enneking: “Wanneer je nu overweegt om de zon te benutten en energie van het dak te halen, komen daar een heleboel disciplines bij kijken. Panelen en collectoren komen vaak als toevoeging op het dak. Dat betekent dat je voor de installatie een loodgieter nodig hebt, een elektricien en een dakbouwer, noem maar op. Daar moet je dan een hoop kosten voor maken. Ons uitgangspunt was daarom om zoveel mogelijk functies van het dak met elkaar te integreren in een systeem dat flexibel en eenvoudig is te installeren”. Volgens Enneking bespaart het nieuwe systeem kosten en leidt het tot een kortere verdientijd.

Dubbele energieoogst

Enneking zegt tegenover AgentschapNL: “Naast de dubbele energieoogst die met het modulaire dak mogelijk is – warmte en stroom – is de productiemethode bovendien erg flexibel. Je kunt de vorm van de modules aanpassen aan de wensen van de architect. Dat betekent meer vrijheid dan het werken met een glazen plaat met een aluminium lijstje eromheen. Die flexibiliteit maakt het ook mogelijk het gehele dak – dus ook de delen die geen energiefunctie hebben – uit te voeren met hetzelfde uiterlijk. Wanneer je een dak op een esthetisch uniforme manier uitvoert, kun je ook het bezwaar wegnemen dat het zo lelijk zou zijn”.

SBIR-regeling

Enneking liep al zes jaar rond met het idee om aan de slag te gaan met de integratie van ‘dakfuncties’. Enneking: “Door de daling van de energieprijs (olieprijs) verdween zonne-energie toen wat meer naar de achtergrond. Begin 2009 hebben we het weer opgepakt. Mede door de stijgende olieprijs en de daling van de kosten voor zonnestroommodules ontwikkelt de markt zich weer. Zonne-energie wordt steeds populairder. Desondanks is het voor pioniers als wij erg moeilijk om financiële ondersteuning te vinden. We zijn daarom blij dat de SBIR-regeling ons financieel ondersteunt om het product verder te ontwikkelen”.

Marktrijp

Eind 2012 moet er een werkende module liggen die gecertificeerd en marktrijp is. Volgens Enneking heeft de markt al belangstelling. Enneking: “We willen ons in de ontwikkelingsfase niet te veel in de schijnwerpers plaatsen.Laat een broedende kip vooral niet gestoord worden. Daarentegen kost het tijd om draagvlak in de markt te creëren. Parallel aan ons ontwikkelingstraject zijn we daarom op zoek naar strategische partners om in samenwerking daarmee de Dimark Module te gaan vermarkten”.